Hafif bir eğim, yüzeydeki bir hareket ya da renk geçişindeki bir farklılık. Bunlar, el yapımı üretimin ve çamurun yapısının bıraktığı izlerdir. Karakteristik izler; bir seramik objeyi kopyasız, benzersiz ve kişiye özel kılar. Bu yüzden KUSUR, Soil & Oil'de, malzemenin son sözüne de yer veren üretim anlayışının bir parçasıdır.
Okaliptüs yağlarının bileşimi ve kokusu, yağın elde edildiği türe göre değişir: Eucalyptus globulus, E. polybractea ve E. radiata 1,8-sineolce zengin yağlar verir, limon okaliptüsü (Corymbia citriodora, eski adıyla Eucalyptus citriodora) yağında ise baskın bileşen sitronellaldir. Doğru seçim etikette tam botanik adı okumakla başlar: kâfur benzeri kokan 1,8-sineolün baskın olduğu bir yağ için sineolce zengin türlere, limon kokulu sitronellal için Corymbia citriodora'ya bakarsınız.
Okaliptüs yağının kokusunu ne belirler?
Coppen ve Hone'un Natural Resources Institute için 1992'de hazırladığı okaliptüs yağı üretim ve pazar raporuna göre okaliptüs yağlarının kokusu elde edildikleri türe özgüdür ve yağın bileşimi esas olarak çevresel değil genetik etkenlere bağlıdır. Bu yüzden tür, yağın niteliğini belirleyen en önemli etkendir; aynı tür içinde de tohumun geldiği yere, hatta tek tek ağaçlara göre önemli farklar görülebilir.
Aynı rapora göre 300'den fazla okaliptüs türünün yaprağında uçucu yağ bulunur, ama bugüne kadar ticari olarak işlenmiş tür sayısı muhtemelen 20'nin altındadır; rapor yazıldığında yaklaşık bir düzine tür kullanılıyordu. Ticarette bu yağlar bileşimlerine ve başlıca kullanım alanlarına göre üç geniş tipe ayrılır: sineolce zengin yağlar, parfümeri yağları ve endüstriyel yağlar.
Türleri bir bakışta nasıl karşılaştırırsınız?
| Tür | Ticari tip (Coppen ve Hone, 1992) | Baskın bileşen | Baskın bileşenin kokusu |
|---|---|---|---|
| Eucalyptus globulus | Sineolce zengin | 1,8-sineol (ham yağda yaklaşık %60-65, Portekiz ve İspanya, 1992) | Kâfur benzeri |
| Eucalyptus polybractea | Sineolce zengin | 1,8-sineol (ham yağda yaklaşık %80-85, Avustralya, 1992) | Kâfur benzeri |
| Eucalyptus radiata | Sineolce zengin | 1,8-sineol | Kâfur benzeri |
| Corymbia citriodora (Eucalyptus citriodora) | Parfümeri | Sitronellal, genellikle yaklaşık %65-85 | Limon, sitronella ve gül |
Son sütun yağın bütününü değil, baskın bileşenin kokusunu tarif eder. PubChem'in 1,8-sineol kaydı bu bileşenin kokusunu kâfur benzeri, sitronellal kaydı ise yoğun bir limon, sitronella ve gül kokusu olarak verir.
Eucalyptus globulus yağı nereden gelir ve hangi standarda göre değerlendirilir?
Coppen ve Hone'un 1991 tahminine göre dünyada yaklaşık 2800 ton sineolce zengin okaliptüs yağı üretildi ve raporun tahminine göre bunun yaklaşık %70'i Çin'den geldi. Çin yağının başlıca kaynağı, çoğu Yunnan eyaletinde bulunan 100.000 hektarı aşkın E. globulus alanlarıydı. Portekiz'de kâğıt hamuru sanayisi için dikilen E. globulus ağaçları kesildikten sonra, İspanya'da da (Huelva ormanları) E. globulus ağaçları kesildikten sonra kalan "atık" yapraktan yağ damıtılıyordu. Bu veriler 1991-92 tarihlidir.
Raporun aktardığına göre o dönemki ISO 770 (1980) "Oil of Eucalyptus globulus" standardı ve İngiliz Farmakopesi (BP) şartnamesi en az %70 sineol istiyordu; ISO standartları ham değil rafine yağ için geçerliydi. ISO 770'in 2002'de yayımlanan güncel sürümü ise ham ve rafine E. globulus yağlarını birlikte kapsar. Raporda NRI'nin analiz ettiği ticari ham yağ örneklerinde Portekiz ve İspanya kaynaklı globulus yağının sineolü yaklaşık %60-65'ti; rapora göre ham yağda sineol bunun altındaysa yağı rafine eden alıcının ilgisini muhtemelen çekmez. Ticarette "70/75" ve "80/85" gibi sineol sınıfları kullanılır; yaklaşık %98 ve üzeri sineol içeren ürün "eucalyptol" (ökaliptol) adıyla bilinir.
Eucalyptus radiata yağında neler bulunur?
E. radiata da sineolce zengin bir yağ verir. Wits Üniversitesi'nde 2016'da tamamlanan bir yüksek lisans tezinde, Güney Afrika'da 2014 yılı boyunca her ay toplanan genç ve olgun E. radiata yapraklarından su ile damıtılan yağlar GC-MS ile incelendi. Tüm örneklerde ana bileşenler 1,8-sineol (%64,1 ± 11,9), alfa-terpineol (%12,4 ± 4,6) ve limonen (%3,6 ± 2,7) oldu. Bu değerler o çalışmadaki ağaçlara aittir.
Coppen ve Hone'un tablosunda E. radiata (alt tür radiata), 1991-92'de Güney Afrika ve Avustralya'da küçük ölçekte sineolce zengin yağ üretilen türler arasındadır. Aynı rapor, geçmişte E. radiata'nın fellandrence zengin bir varyantından endüstriyel yağ elde edildiğini de belirtir. Yani aynı tür adı farklı kimyasal varyantları kapsayabilir; iki şişe arasındaki farkı en iyi o partiye ait analiz gösterir. Böyle bir analizi okumak için GC/MS raporunun hangi bilgileri verdiğine bakabilirsiniz.
Limon okaliptüsü neden ayrı bir koku ailesidir?
Limon okaliptüsünün güncel botanik adı Corymbia citriodora'dır. Ian Southwell'in limon mersini (Backhousia citriodora) üzerine 2021 tarihli derlemesi türü "eski adıyla Eucalyptus citriodora" diye anar; derlemenin aktardığı ISO/DIS 3044:2020 taslak standardı da yağı Corymbia citriodora (eşanlamlısı Eucalyptus citriodora) adıyla tanımlar. Coppen ve Hone'a göre bu yağ, sineol yerine genellikle yaklaşık %65-85 sitronellal içermesiyle sineolce zengin yağlardan ayrılır.
Southwell'e göre ticari limon kokulu yağlar sitral ya da sitronellalce zengin yağlardır. Coppen ve Hone bu yağı ticarette parfümeri tipi olarak sınıflar: bütün hâlde daha düşük maliyetli sabun ve parfümlerde koku için kullanılır, asıl kullanımı ise kimya sanayisine sitronellal kaynağı olmaktır.
Eucalyptus polybractea nedir ve yağı nereden gelir?
E. polybractea, çok gövdeli "mallee" tipi okaliptüslerdendir. Coppen ve Hone'a göre 1990'ların başında Avustralya'nın okaliptüs yağı üretimi Yeni Güney Galler'de West Wyalong ve Victoria'da Inglewood çevresinde toplanmıştı. Her iki bölgede de E. polybractea'nın temizlenmiş doğal kümeleri mekanik hasatla işleniyordu ve rapor bu türü sineolce zengin yağ için yüksek kaliteli bir kaynak olarak anar. Raporda NRI'nin analiz ettiği Avustralya kaynaklı ticari ham polybractea yağlarında sineol yaklaşık %80-85 idi.
Etikette yalnızca "okaliptüs yağı" yazıyorsa neye bakmalısınız?
Coppen ve Hone'a göre ticarette sineolce zengin okaliptüs yağı, pek çok yağın aksine yalnızca adıyla değil sineol oranıyla tanımlanır: "Eucalyptus oil China 80%" ya da "eucalyptus oil 70/75% Spain/Portugal" gibi. Böyle bir tanım menşei ve sineol sınıfını verir, türü belirtmez. Rapor ayrıca o yıllarda "Çin okaliptüs yağı" diye satılan yağın ne kadarının gerçekten okaliptüsten, ne kadarının kâfur ağacının (Cinnamomum camphora) sineolce zengin fraksiyonundan geldiği konusunda ticarette görüş ayrılığı olduğunu yazar. Bu fraksiyon kimyasal olarak zor ayırt edilir, kokusunun ise farklı olduğu söylenir.
Bu yüzden şişede üç bilgiyi arayın: tam botanik ad (örneğin Eucalyptus globulus ya da Corymbia citriodora), varsa sineol veya sitronellal oranı ve parti numarası. Şişe, fiyat ve belge gibi diğer işaretler için kaliteli uçucu yağ kontrol listemizi kullanabilirsiniz.
Hangi okaliptüs yağını seçmelisiniz?
- Kâfur benzeri, sineol ağırlıklı bir koku için: Etikette E. globulus, E. polybractea veya E. radiata gibi sineolce zengin bir tür adı ve mümkünse sineol oranı arayın.
- Limonsu bir koku için: Corymbia citriodora (Eucalyptus citriodora) adını arayın; bu yağda baskın bileşen sitronellaldir.
- Globulus ile radiata arasında karar verirken: İkisinde de sineol baskın olduğu için tür adını ve partiye ait bileşen tablosunu karşılaştırın.
Soil & Oil'de FLOW, GLOW ve PULSE esansiyel yağ karışımlarının ürün sayfalarında her yağ Latince adıyla yazılır. Limonsu bir koku arıyorsanız GLOW karışımına bakabilirsiniz: içinde limon (Citrus limon), limon otu (Cymbopogon citratus), greyfurt (Citrus paradisi) ve lavandin (Lavandula hybrida) bulunur.
Kullanım ve güvenlik
Soil & Oil yağ karışımlarını yalnızca su dolu buhurdanlıkta kullanın. Buhurdanlığı çocukların ve evcil hayvanların erişemeyeceği bir yerde kullanın ve yanan mumu gözetimsiz bırakmayın. Hamile, emziren ve 3 yaş altı çocuklar için uçucu yağ kullanımında uzman görüşü alın.
