Koku Bilgisi Beyinde Nereye Gider? Amigdala ve Hipokampus

Kadohisa'nın 2013 tarihli derlemesine göre koku soğancığı, talamus gibi bir ara aktarma durağından geçmeden doğrudan piriform kortekse ve amigdalaya projeksiyon gönderir, aradaki talamik aktarma yoktur; entorinal korteks üzerinden de hipokampusa bağlanır. Hipokampus epizodik belleğin oluşumunda temel bir role sahip bir yapı olarak tanımlanır; derleme, kokuların duygu uyandırabildiğini ve duygusal anıların hatırlanmasına yol açabildiğini bildirir.

Koku soğancığından nereye gidilir?

Kadohisa'nın derlemesi, koku soğancığının ana yolunu şöyle tarif eder: soğancıktan piriform kortekse ve amigdalaya doğrudan bir projeksiyon vardır, talamik aktarma yoktur. Derleme bu doğrudan bağlantıyı kemirgen ve makak çalışmalarına dayandırıyor. Yolun ayrıntılarını anlatırken kaynağın söylediği kadarıyla kalıyoruz.

İkinci bir yol daha tanımlanıyor: koku soğancığı ve piriform korteks ayrıca entorinal kortekse projeksiyon verir, entorinal korteks de hipokampusa bağlanır. Hipokampus ise epizodik belleğin oluşumunda temel bir role sahip bir yapı olarak anılır.

Koku, duygu ve anı

Hiç taze biçilmiş çimen kokusuyla çocukluğunuza ya da bir kitap kokusuyla okul yıllarınıza döndüğünüz oldu mu? Böyle anlar günlük dilde “Proust etkisi” diye anılır. Derleme, kokuların duygu uyandırabildiğini ve duygusal anıların hatırlanmasına yol açabildiğini bildirir.

Bu, kokunun bir kişinin kendi geçmişiyle kurduğu bağın anlatısıdır: aynı koku bir kişide bir yaz tatilini, başka birinde hiçbir şeyi çağrıştırmayabilir. Belirli bir koku size geçmişteki huzurlu bir anı hatırlatıyorsa, bugünkü ortamınızda da o anıyı yeniden çağırabilir.

Bu bilgi nereye kadar taşınabilir?

Derlemenin dayandığı bulguların bir kısmı hayvan çalışmalarından ve insan görüntüleme çalışmalarından geliyor; görüntüleme bulguları nedensellik değil, ilişki olarak sunuluyor. Dolayısıyla bu bağlantılar, anıların ve duygusal çağrışımların neden kokuyla kolayca uyandığını anlamak için bir çerçevedir; bir kokunun ruh hâlini düzenlediğinin kanıtı sayılamaz.

Akşamları buhurdanlıkla yaşam alanınıza yayılan hafif bir koku, evde bir akşam havası kurar ve zamanla size o akşamları hatırlatan koku olabilir. Hangi koku sizi nereye götürüyor, kendi deneyiminizi tutmanız yeterli. Konuyu Proust'un anlatısı üzerinden okumak isterseniz Proust Etkisi: Kokular Kişisel Anıları Çağrıştırabilir mi? yazısı bu yazının devamı sayılır. Kokuyu zamanla neden daha az aldığınızı merak ediyorsanız Kokuyu Daha Az Alıyorum: Ne Zaman Kontrol Gerekiyor? yazısına bakabilirsiniz.